Ik ben Martine Bakx en worstel al jaren met fototrollen. Er is goede jurisprudentie nodig en ik wil een poging wagen met een dubbele claim voor een oude foto uit de archieven van ANP.

Algemeen directeur Martha Riemsma meldt in een ingezonden brief dat ANP gestopt is met de fototrol uit België omdat soms “de redelijkheid en proportionaliteit uit het oog werd verloren”. ANP treedt nu zelf op tegen onrechtmatig gebruik van foto’s uit de beeldbank ANPfoto.nl.

De nieuwe werkwijze, met team Fairlicensing, blijkt helaas geen verbetering. De claims en de afhandeling ervan zijn nu zelfs zo vals dat ik, ondanks dat ik weet hoe bureaucratisch en onvoorspelbaar een rechtsgang is, ANP wil dagvaarden.

Het dossier dat ik aan de rechter wil voorleggen

Op 6 december 2025 deelt Joke op Jokekaviaar haar eigen herinnering aan de dagen rondom het overlijden van kraker Hans Kok in een politiecel. Ze plaatst daar een foto bij van de grafsteen van Hans Kok . De foto stond ooit met deel- en downloadknoppen op ANP-archief.nl: een website van de stichting ANP Foundation. De stichting is in 2008 opgericht om het historisch archief van ANP gratis beschikbaar te maken voor het publiek.

Op 16 februari 2026 krijgt Joke een mail van ANP. Die stelt dat Joke de foto onrechtmatig gebruikt heeft en dat ze € 419,36 moet betalen of een geldige licentie moet uploaden. Omdat ze geen bewijs heeft dat ze de foto mocht gebruiken én heel krap bij kas zit besluit ze om gebruik te maken van de aangeboden 10% korting. Een kennis schiet het bedrag voor, Joke spreekt af het in 10 termijnen terug te betalen.

Op 15 april 2026 krijgt Joke weer een mail van ANP, ze moet nogmaals € 419,36 betalen omdat de foto getraceerd is bij een Facebook-link.

Joke is in de veronderstelling dat ze al betaald heeft voor de foto, op de factuur staat echter dat ze alleen betaald heeft voor het gebruik in het verleden. Dat versterkt mijn vermoeden dat het puur om het geld gaat en niet om het handhaven van de auteursrechten van bij ANP aangesloten fotografen zoals Riemsma in haar ingezonden brief beweert. Er wordt namelijk niks geregeld voor toekomstig gebruik. Bovendien is de foto uit 1987, de fotograaf werkt al meer dan 20 jaar niet meer voor ANP.

Joke vraagt bij de tweede claim naar bewijs dat ANP de rechthebbende is. Nog dezelfde dag reageert ANP – zonder enig bewijsstuk te verstrekken – met: “De opname van het beeld in deze beeldbank geldt als bevestiging dat het ANP gerechtigd is tot exploitatie van het werk. In dit geval berusten de rechten bij het ANP.”

Daarop roept Joke mijn hulp in. Ik laat ANP weten dat de foto gratis beschikbaar is gesteld door stichting ANP Foundation, dat beide claims daarom ongegrond zijn, dat Joke haar geld terug wil en doe een schikkingsvoorstel voor tweemaal het betaalde bedrag met 10% korting als ANP binnen 14 dagen betaalt. ANP reageert niet inhoudelijk, ANP wil dat ik eerst een machtiging overleg en blijft dat herhalen. Als ik aangeef dat ik daartoe niet verplicht ben zolang zij geen enkel bewijs van mandaat overleggen, vragen ze naar bewijs “dat de betreffende afbeelding is verkregen in de periode waarin deze vrij beschikbaar was.”

Dat was voor mij de spreekwoordelijke druppel. Ik heb ANP nog eenmaal de gelegenheid gegeven de zaak buitengerechtelijk op te lossen. Daar heeft ANP geen gebruik van gemaakt. Ergo, ANP weigert het dossier van de Facebook-link te sluiten en stuurt, alsof er geen discussie plaatsvond, nog steeds gestandaardiseerde berichten.

Met de volgende argumenten ga ik betogen dat Joke niet onrechtmatig handelde jegens ANP:

• De ene tak van ANP (stichting Foundation) geeft de foto gratis weg. De andere tak (Fairlicensing) komt na geconstateerd gebruik de hoofdprijs voor een licentie opeisen. Een rechter zal toch hopelijk wel inzien dat het ANP is die onrechtmatig handelt.

• Joke is een particulier, heeft geen winstoogmerk en het gebruik valt mogelijk onder het citaat- of thuiskopierecht. Mocht een rechter toch oordelen dat Joke het auteursrecht schendt, dan is de schade nihil.

De foto is niet oorspronkelijk omdat ze ontleend is aan een ander werk: de grafsteen met de tekst is het hoofdonderwerp van de foto. Mogelijk is de foto dus niet eens een werk dat voor bescherming in aanmerking komt. Dat betoog ga ik achterwege laten, om te voorkomen dat de rechter geen verdere beoordeling hoeft te doen. Ik wil namelijk – in het algemene belang – een misbruik van recht verklaring. Duizenden mensen ontvangen jaarlijks net als Joke van dit soort claims en een aanzienlijk deel betaalt uit angst voor een rechtsgang.

Procederen kost – naast gruwelijk veel tijd – geld en is altijd met een risico.

Ik wil € 2.500,- inzamelen, zodat in ieder geval de proceskosten bij verlies gedekt zijn.

Ik ga de dagvaarding opstellen zodra dat bedrag bereikt is...